Aktuel

30.12.2005
Adjaripa ano Nevo Bersh (s. 17, 18 & 19)

16.12.2005
Jagako oruzhje ko privatno khera (s. 17, 18 & 19)

02.12.2005
O zagadinipe e djivdipaske thanesko (s. 17, 18 & 19)

18.11.2005
Divljo gradnja (s. 17, 18 & 19)

04.11.2005
Religija (s. 17, 18 & 19)

21.10.2005
Manushikane hakaja ano Kosovo (s. 17, 18 & 19)

07.10.2005
O mestipen e medijengo ano Kosovo (s. 17, 18 & 19)

03.10.2005

Ko 3 oktobri 2005. bersh, i BTO „Hope For the Future“ organizujndja jek konferencija okrugle astaleja pasho subjekti nasilje ani familija. Ki konferencija than ljine representatorja kotar o thagarutne thaj bithagarutne organizacije, grupe kola keren e djenenge save i si zhrtve pasho nasilje ani familija, o representatorja kotar o OSCE, UNHCR thaj jek gendo e medijenge kherengo. O participantja, chlanja sa e bare etnikake kupatnenge ano Kosovo, kerde lafi achal o shajutne razlogja save anen dji ko akava problemi thaj o pasho nachinja leske lacharibaske ja ciknjaribaske. Ki konferencija vakerdilo kaj si o nasilje ani famlija but seriozno problemi sa e etnikake kupatnengo. Jek kotar o anglune resoja akale konferencijako i sine te del pe shajipe e participantjenge te den ano kontakti jek averesa. Sebepi e avzisutne situacijake ano Kosovo, o keribe e kontaktjengo nane svako drom shajutno.



Ko dujto kotor e konferencijako, o participantja kerde radno grupe thaj inkalde jek lista mangipasa thaj predlogjenca e relevantno institucijenge sar bi denas poro dumo o lacharibe e puchibasko nasilje ani familija.



O anglune mangipa, bichalde e institucijenge i si:

O centralno thaj lokalno institucije valjani te keren shajutno o chivibe ki buti e zhrtvengo akale nasiljesko sar bi on kernas jek djivdipe nezavisno kotar o djeno save kerel nasilje.

O centralno thaj lokalno institucije valjani te den dumo nezavisno inicijative pasho arakhibe e zhrtvengo.

Odma palo vakeriba jeke nasilno incidentisko, e zhrtvake valjani te del pe jek representatori, savo ka del la dumo kotar o sasto procesi.

O djeno savo shaj kerdja o nasilje, valjani te inkalel pe kotar o kher thaj leskiri okolina odma palo shunipa kaj kerdja adava prestupi. Te na kerla pal adaja naredba, ov valjani te phandel pe dji ko agorisariba e sudoske postupkosko.

O sankcije valjani te inkalen pe. Te valjani, o kanuni valjani te zorjarel pe.

Sebepi kaj talo disave cirkumstance nashti te garantujzel pe bezbednost e zhrtvake osim ano rahaceske khera, valjani on te putren pe ko sol duj riga e Mitrovicake.

E shkolako programi valjani te inkerel o studije pashe polojengo jekhipe sar chachutni komponenta.

O medije, a posebno o radio thaj o TV valjani te len uloga sar purc mashar o dizutne thaj o institucije thaj te kerel lafi achal o objektja save dena dumo e zhrtvenge pasho savetovanje thaj arakhipe.


30.09.2005

Balkanisko Radio Khelibe - "Nasilje ani familija"



BTO „Hope For the Future“ kotar o 29 septembri 2005. bersh dji ko 1 oktobri 2005. bersh kerdja piro angluno Balkanisko Radio Khelibe ani Mitrovica. O mashkarphuvjengo zhiri shundja deshthajjek reportazhe, kola kerde o autorja kotar o Kosovo, Albanija, Makedonija, Crna Gora thaj Srbija ko subjekti „nasilje ani familija“. O djene ano zhiri, mashkar kolende sine o rajo Matthias Lüttenberg, Angluno Sekretari pasho politikake, kulturake thaj medijenge puchiba ki Germanijaki kancelarija ani Prishtina, sine impresionirime e kvalitetisa kadale materijalisko: Vaide Morina – Blu Sky - Prishtina, Luljeta Humolli – Kosova Sot - Prishtina, Bojana Kostadinovic – Radio Contact Plus – Mitrovica, Jelena Aleksic – B 92 - Belgrad, Miriana Trajkovic - Bujanovac, Minire Pereziq – Ulcinj, Predrag Tomovic – Radio Antena M - Podgorica, Suela Musta – Top Albania - Tirana, Ersi Shehu – Radio Koha - Tirana, Qerimane Bekteshi - Skopje i Frosina Cvetkovska – Radio ‘Free Europe’ - Skopje.

Qerimane Bektashi, radio zhurnalisti kotar o Skopje/Makedonija ljilja angluno than pire tuzhno paramisa achal i phuri djuvlji kola lakoro chavo chicha kotar lakoro kher. O dujto than ljilja o Predrag Tomovic kotar i Podgorica a o trito than ljilja i Bojana Kostadinovic kotar i severno rig e Mitrovicaki. Kaj pere reportazhe, on duj dishavde o pharipe e djenengo kola i si zhrtve e nasiljesko ani familija, numaj dinde informacije pasho servisja kola den dumo e zhrtven akale nasiljesko.

O zhiri andja odluka te del hem shtarto, specijalno than e Vaide Morina kotar i Prishtina, Kosovo sebepi o lakiri intelektualno lachi reportazha, tuj te fokusuril pe ano uzrokja e nasiljesko ani familija thaj sebepi mukipa e muzikako thaj efektjengo.

Palo shunipa e reportazhengo, o HFTF dendja e participantjen shajipe te vizitinen e Rudnikako Kompeksi Trepcha thaj keren lafi e rajosa Nazmi Mikulovci kova i si upravno direktori an akava Kompeksi.




E HFTF-sko Balkanisko Radio Keribe i sine uchardo ko but medije.

23.09.2005
O kompleksi Trepcha (s. 17, 18 & 19)

09.09.2005
E sacipnasko sistemi (s. 17, 18 & 19)

26.08.2005
Droga (s. 17, 18 & 19)

12.08.2005
I trgovina manushenca (s. 17, 18 & 19)

29.07.2005
E Kosovake penzionerja (s. 17, 18 & 19)

15.07.2005
Chavorikano Keribe (s. 17, 18 & 19)

01.07.2005
O djuvja ano medije thaj politika (s. 17, 18 & 19)

17.06.2005
Procesi privatizacijako (s. 17, 18 & 19)

03.06.2005
Opsta ekonomska situacija (s. 17, 18 & 19)

20.05.2005
Djene ogranicheno shajipnasa (s. 17, 18 & 19)

06.05.2005
Problemja elektrikake energijasa (s. 17, 18 & 19)

22.04.2005
Perspektiva e Ternengi (s. 17, 18 & 19)

08.04.2005
Nepismenost (s. 17, 18 & 19)

17.12.2004

I Perspektiva e Romengi thaj Ashkalijengi ano Regioni

Ani Mitrovica, ko parasuj 17. decembri 2004. bersh, tali organizacija katar i rig e bithagarutne organizacijaki "Hope For the Future", hem dumesa katar e Germanijako instituti achal o mashkarselikane odnosja - IFA thaj katar o Pakti achal o stabilnost ki jugoistokaki Evropa, ljas than jek konferencija alavesa "I Perspektiva e Romengi thaj Ashkalijengi ano Regioni". O djene, kaj ljine than ki konferencija, trujal avera kerde lafi hem achal i but phari situacija e Romengi, a posebno katar o kampja, kidjal kaj bichalde apeli achal o leiba e akcijengo palo lachariba e djivdipnaske cirkumstancengo, na samo ano Kosovo, po hem ano regioni.

But aktivistja pasho arakhibe e manushikane hajakengi, o representatorja e lokalno thagarutnaki katar i Mitrovica thaj Vuchitrn sar hem o representatorja katar o UNMIK thaj UNHCR kerde lafi ko parasuj achal i situacija e romengi ano Kosovo thaj o regioni. I Perpektiva e Romengi thaj Ashkalijengi ano regioni sine o aval e konferencijako, savi inkerzini pali i inicijativa e organizacijaki "Hope For the Future" dumesa katar o Pakti achal o stabilnost thaj e Germanijako instituti achal mashkarselikane odnosja - IFA. O djene save ljine than ki konferencija, ale katar sa o regionja kaj djivdipe kerna o Roma, trujal lende hem o representatorja e Romenge katar o Preshevo, vazle po krlo mamuj o phare cirkumstances e djivdipnaske, talo save e Kosovake Roma sar hem kodla ano regioni avzis kerna poro djivdipa. O representatori e organizacijako "Hope For the Future", o rajo Isak Skenderi, savo sine hem moderatori e konferencijako, ljeperas o razlogja save ande dji ko lako inkeriba:

"I ideja te organizujzel pes i konferencija "Perspektiva e Romengi thaj Ashkalijengi ano Regioni bijanzini ki paluni konferencija, savi organizujsaj katar i rige e organizacijaki Hope For the Future ko severi e Kosovako, ki tema O medije thaj manushikane hakaja, ki savi o Roma, save ljine than, dishavde pere phare cirkumstances e djividipnaske sar hem o bilacho nachini e informishibnasko achal o roma ko horahane thaj gadjikane medijenge khera".

O angluno sekretari e Germanijake ofisisko ani Prishtina, o rajo Mattias Luttenberg, ko puteriba e konferencijako vakeras:

"I perspektiva e Romengi thaj Ashkalijengi ano regioni si jek puchiba achal savo chaches valjazla te kerel pes lafi. I Thagarutni e Germanijaki dela dumo i ideja achal o multietnikako Kosovo. A i bithagarutni organizacija "Hope For the Future" kerla upral kada lafi. E Germanijaki Thagarutni dela dumo ko barjariba e medijengo thaj e manushikane hakajengo ano Balkani. Sar bi avlas dji ki koegzistencija mestipnaski mashkar o regionja, valjazla te inkerel pes jek dijalog, sebepi soske amen avzis kidisajam. Achal i pozicija e Romengi, panda sjam dur katar kodja savi mangasa, palem godarava kaj valjazla kupate te keras upral o arakhiba kakale puchipnasko. E Germanijaki Thagarutni dji avzis djas 3.200.000 euro upral i podrshka e medijengi, sar hem o projektja e multietnikake medijenge. I Germanija na achol, thaj panda ka kerel ko deiba kikisave dumesko", vakeras o angluno sekretari e Germanijake ofisisko ani Prishtina, o rajo Mattias Luttenberg.

O Romane representatorja, i situacija ani savi arakna pes e Kosovake Roma thaj o Ashkalijes dikna sar phari, thaj mangle pere hakaja sar komuniteti tut te ljeperen o prioritetja, sar kaj si o iriba ko lengere khera, o keriba e cirkumstacengo upral o shkoluiba ke dajake chib, bucipe thaj keriba e medijengo ki Romani chib. O rajo Zulfi Merxha, katar jek romani politikaki partija ano Kosovo, vakeras:

"Ane Kosovake fakultetja nachi te arakhel pes as jek Rom. Ko mashkarutne shkoles, sar kaj si i gimnazija, a posebno i medicinsko shkola, o Roma nachi te den, sebepi kaj sjam gajzle. Palo mariba ano Kosovo, thabile 2.000 Romane khera. Avzis palo pandj bersh, kerzile samo 100, najbut 150. Katar o 120 radio stanices save emitujzna poro programi ano Kosovo, ni jek nane Romani. Numaj, so kerde o direktorja kakale radio stanicenge, on ljine ki buci jeke romes, les pocina 100 euro, ov pal kada kerla lafi 10-15 minuca thaj kidjal ana o programi ko agor. A kaj amaro aval lena bare love, kerna pes projektja achal o multietnikake radio stanices, multietnikake jeke romesa. Dji kana kikjal, dji kana ka ovas bijekhutne", puchla o rajo Merxha.

O romano problemi dishavas hem i rajutni Elizabeta Bajrami, o ofiseri pasho minoritetja ki komuna e Mitrovicaki:

"I situacija e Romengi save kerna djivdipa ko shtar kampja ano severi e Kosovako si but phari. E manushen nane buci, a hem nane humanitarno pomochi sar hem kontaktja avera organizacijenca save shaj pomozhizen. Hari pomozhizla pes, a ko trin kampja djivdipa kerna o romane chave thaj dovozende romnja ko phare uslovja. Len i si olovos ko rat, a kadaleske djanla hem i komuna. Amenge valjazla te del pes baro dumo, a posebno kodola djenen saven i si baro procenti e olovosko ano rat. Amenge na valjazna savetja, amenge valjazla maro. Achal o medijes, pandj bersh palo mariba nane medije ki romani chib. Amari manglin si te ovel amen hajchik kidisavo".

Achal i pozicija e Romengi ano Preshevo, lafi keras o rajo Sejdo Osmanovic katar i Romani kupatni ano Preshevo. Ov thaj vakeras kaj i pozicija e Romengi ano Preshevo nane lachi. O Osmanovic keras lafi achal o bilacho statusi e Romengo ani Srbija ko puchiba e shkoluipnasko, bucipnasko, po hem medijengo tuj te vakerel kaj o problemja savenca arakna pes o Roma e Kosovake si jekhutne kodolenca savenca arakna pes o Roma katar o regioni.

O aktivisti pasho arakhiba e manushikane hakajengo, o rajo Adem Demaqi, godaras kaj o problemi e minoritetjengo ano Kosovo nachi ka arapcol sa dok na arakhel pes o statusi e Kosovako. Valjazla te adjarel pes te arapchol e politikako problemi, a pal kada hem o problemi pasho hakaja e minoritetjenge.

"Koda so vakeras o rajo Merxha achal o shkoluipe mashkar o Roma, o medijes thaj avera, si chachutno. Chaches si kaj katar o 120 radio stanices save kerna buci ano Kosovo, as jek nane romani. Ano Kosovo Polje i si amen jek radio stanica, savi na pherla o manglina e Romenge. O puchiba e shkoluipnasko e Romengo si but pharo. Koda so vakeras o rajo Osmanovic achal o bucipe ano Preshevo si hajcik so phiravla baro pharipe e Romenge. Achal o Kosovo, valjazla te adjarel pes te arapcol o statusi e Kosovako a pal kada te arakhel pes o problemi e minoritetjengo. Amen save mangasa te keras jek mestipe valjazla te djanas kaj nachi ovel mestipe samo e horahajenge, bi gajljako kaj si on o madjoriteti. Mestipe ka ovel toska kana o hakaja ka ovel jekhutne sa e djenge".

O representatori e komunako ani Mitrovica, o rajo Mursel Ibrahimi, vakeras kaj i komuna e Mitrovicaki ka lel konkretna akcijes sar bi kerlas o cirkumstances te irizen o Roma thaj o Ashkalije.

"Ani komuna i si jek projekti pashi mahala e Romengi. Amaro reso si te kerzon khera, ko jek ja duj katja kodole Romenge saven i si il pasho vlasnishtvo upral kadja imovina, a kodolenge saven nane, te kerzol jek objekti djivdipnasko katar o shtar katja infrastrukturasa, strujasa, panjesa, dromesa thaj kanalizacijasa. Mangava panda te vakerav kaj o romen ka ovel mestipe djivdipnasko ani juzhno rig, samo te mangna te irizen, ko jekhutno nivoi sar kaj i si len ani severno rig. I perspektiva si te irizen pes kaj pere thana, a pal kada ka keras lafi achal o avera problemja savenca arakna pes".

Ani konferencija than ljine hen djene katar i Germanija. Markus Kothenschulte inkeras jek predavanjes achal i pozicija e romengi ani Germanija. Katar i aver rig, ani konferencija than ljine hem o rajo Joe Kazlas, o representatori e UNMIK-osko achal i Mitrovica thaj jek representatori katar o UNHCR.

13.11.2004

Kaka kurko (11.11.2004) ani Kosovaki Mitrovica, inkerzilo okruglo astali ki tema o medije ano Kosovo. Bithagarutni organizacija katar i pokrajina "Hope for the Future", o Instituti avrijutne odnosjengo pasho Pakti achal o stabilnost ki jugoistochno Evropa thaj i ministrija e Germanijake avrijalutne bucengo ande kupate ko jek than ekspertjen thaj zhurnalistjen katar o regioni.

       

Hakaj ko mestipasko godaripa thaj mestipe e pishibnasko sar hem o raznovrsnost e medijengo si thava, bi savengo jek demokratikako amalipa naci te ovel zamislime. Tuj te den objektivno informacijes, thaj the muken o komentarja hem te pucharen o keriba e thagarutnako, parlamentisko ja administracijako sar hem avera oblikja e javno djivdipnasko, o medije ana dji ko jek po transparentno amalipa.

Kakala aktivitetja, o medije saj te pheren samo te nane achavde thaj te si mukle. Palem, na valjazla te zabisterzol kaj o medije shaj te zloupotrebizen o idejes save si mamuj jeke demokratsko thaj pravno themesko, resosa te anen dji ko nacionalizmi, rasizmi thaj agresivno stavja upral o minoritetja. Ko reso te kerel pes lafi achal i veza mashkar o manushikane hakaja thaj o hakaja e zhurnalistjenge, inkerzilo jek okruglo astali, ko savo, trujal o representatorja e medijengo ki horahani chib, than ljine hem o representatorja e medijengo ki gadjikani, tursko, boshnjachko thaj romani chib, sar hem o representatorja katar o avrijutne medijenge khera.

Kaka arakhibe sine jekhutno sebepi kaj than ljine hem o terne katar i horanani thaj gadjikani kupatni.

Ki evaluacija kakale arakhibaski, e Mitrovicako Representatori katar i Misija e Kupatne Phuvjeni ano Kosovo, o rajo Jouzas Kazlas, vakeras:
"Mangavas bi te disavav i bah e Kupatne Phuvjengi sebepi kaj jek arakhibe sar kaj si kaka, lela than akaringa ani Mitrovica. O UNMIK mangla te del dumo ko keriba jeke demokratsko thaj multietnikako phuvjaki, savi bi pherlas sa e Evropake thaj e lumijake standardja jeke moderno amalipnaske. Jek katar i najzoralo thav e moderno amalipnasko si kaj i thagarutni na rajarela lesa, vech si katar i baza pherdo energijasa bute organizacijengi, save amen chingadasa dizutno amalipe. Tuj te dikhav o cacipe ano anglunipe, dikhava kaj kerla pes upral kada reso, aktivno hem efikasno, hem o dizutno amalipa keras hajchik so o thagarutne struktures nachi kernas, a kada si te anel kupate e intelektualcjen katar sol duj riga e lenjake Ibar, sar bi on kernas lafi achal neko katar o bare problemja."

O aktivitetja e BRO "Hope for the Future" ja "Cacipe anglunipnaske" pomozizde o Instituti avrijutne odnosjengo pasho Pakti achal o stabilnost ki jugoistochno Evropa thaj i ministrija e Germanijake avrijalutne bucengo.

O angluno sekretari e Germanijake oficijako ani Pristina, o rajo Matijas Lutengerg, achal kadaleske vakeras:
"I Republika Germanija, pere politikasa ki avrijalutni kultura thaj sombutipen ki edukacija, promovishizla o keribe e zorale, nezavisno thaj multikulturake medijengo ano Kosovo. Jek kataro najbare stubja e Paktiske achal o stabilnost si razvoj e mestipe medijengo ano thema e jugoistochno Evropake. Kadaleske posvetisale o clanices e Evropake Unijake hem lakere partnerja ko Pakti achal o stabilnost. O programi savo chingadla pes Medijakiri akcija pomozizla e medijenge ko procesi e transformacijako katar o kontrolisano ko mestipe medijes. O projektja savenge dela pes dumo kerna o lokalno partnerja ja o organizacijes katar i Germanija sar so si o Dojce vele ja avera Germanijake televizijes. Na but anglal ljom kotor ki debata achal o keribe e medijengo ano martisko konfliki. Atkhar disinzilo kibor zorales o medijes uticizna ko amalipe. Sebepi kadalesko, mangava te mojzav e medijenge reprezentarorjen te na zabistren upral pere obavezes thaj odgovornostja."

       

      

Vech o keriba kikisave arakhibasko si but pharo, vakeras o dopisnikos katar o Rojters, o rajo Branislav Krstic.
"Hajdrom si but po lokeste te kerel pes hajcik samo ko jek than. Kikjal adjaram e mosafirjen katar o Beograd, pal kada e mosafirjen katar i Pristina hem avera thana".

O presednikos e amalipe zhurnalistjengo katar i Mitrovica, o rajo Cerkin Ibishi, vakeras kaj o butikerdutne ano medijes arakna pes problemisa, palo savo valjazna te den tachno informacijes e djenenge, a katar i dujgo rig valjazna kadala informacijes te proverizen pes, so lela lendar but vakci. O Ibishi kriitikujzas o Kosovako raipe sebepi kaj, sar vakerla ov, but kerna i buci e zhurnalistjengi po phari se so valjazla. Ko puchibe e Mitrovicako, ov vakeras: "O UNMIK katkar anla o granices, sar na bi negativno utichizlas pes ko procesi e keribnasko jeke multietnikako amalipnasko."

       

      

O rajo Krstic, jek gadjikano zhurnalisti katar i Mitrovica vakeras: "O medijes an kaka regioni na kerna pi buci ni jek procenti sar so bi valjaznas. O arakhibe e manushikane hakahengo avera lafjenca vakerla o arakhibe e hakajengo jeke djenesko. E djenes nane aparati, sar kaj si les o them, te arakhel poro intresi. So kerzam amen o zhunalistja jeke gadjeske, romeske, horahaske, turcoske? Na mangava te len man kan averturlos, numaj dishola mange kaj amen sar zhurnalistja an kaka than sjam sar pripadnikja neko politikake opcijengo, thaj vakerasa achal neko politikake stavja, bi te na dikhas e problemis ko jakha hem vakeras o chachipe achal o djivdipe e manushengo - hem me mora te vakerav achal o hakaja e chavenge, sebepi kaj e chavenge hakaja si katkar najbut phagerde. Lenge ka perel kada chachipe ko anglunipe. Me trashava kaj amen trujal kaka astali thaj tumen palal shaj keras but lenge te na arakna on mashkar peste jek dogovori".

O arakhibe ikerzilo ki juzhno horahani thaj ki severno gadjikani rig e Mitrovicaki, pa o direktori e forumisko katar o Beograd achal etnikake odnosja, o rajo Dusan Janjic, tuj te nakhel i purc upral o Ibar, osetizas sa so osetizla chim nakhavla jek ulavzi diz. O Janjic pacharela kaj o politikake odnosja thaj o uslovja talo save kerna o zhurnalistja akaringa ule po phare. O problemi e Mitrovicako, sar ov vakerla valjazla te arakhel pes ko keriba jeke mikro-evropsko-regijako ki diz thaj trujal.